نتيجه نشاط و طراوتشان سخت كاسته شده پاداشى لايق بدهد . در اوقات نسبة زيادى كه افتخار ديدار و هم صحبتى كيرينى نصيبم شده بارها از زبان وى شنيده‌ام كه سياستمداران عثمانى از سياست پيشگان كشورهاى اروپايى بسيار بار زيرك‌تر ، روشن نظرتر و آخرانديش‌ترند . چنان در كار خود ورزيده و تجربت آموخته‌اند كه عقل از تصور آن در شگفتى مىماند ، و چنين مىنمايد كه آنان تنها براى همين كار آفريده شده‌اند . همهء سياستمداران ونيزى با همهء هوشمندى و تيزرايى كه دارند ، هرگز نمىتوانند مانند آنان مكنونات ضمير خود را پنهان نگه دارند و نگذارند كه حريف از رنگ رخسار و آهنگ گفتار و برآشفتگى يا گشاده‌رويى و تبسمشان به آنچه در دل دارند راه يابند . كيرينى مىگفت : اگر پسرى داشتم وى را به دربار عثمانى مىفرستادم تا در مكتب ايشان فنون و رموز سياستگرى را بياموزد . وى هر زمان و به هر مناسبت ، كياست و درايت و تبحّر صدراعظم عثمانى را در امور سياست به اعتقاد تمام مىستود ، و مىگفت وى بىآن‌كه بسيار بينديشد و يا با ديگران مشورت كند ، يا بنويسد ، يا جوش و خروش راه بيندازد تنها به يمن خرد بيدار و هوش سرشارى كه دارد بر يكى از بزرگ‌ترين امپراتوريهاى دنيا كه فسحت و وسعتش قسمت زيادى از ربع مسكون را فراگرفته ، فرمانروايى مىكند . تكرار و تأييد مىكنم در طول مدت زمانى كه در ادرنه اقامت داشتم غالبا از هم صحبتى با سفير جمهورى ونيز استفاده و لذت مىبردم ، و از تجاربش معرفت مىآموختم . در اين هنگام در همه مجالس رسمى سخن از جنگ كاندى بود ، و من از كيرينى و چند تن از سياستگران كهنه‌كار عثمانى در اين باره اخبار و اطلاعات جالب و شنيدنى شنيدم كه برخى از آنها را ياد مىكنم . يكى از دستورهاى حضرت محمد پيغمبر مسلمانان به جا آوردن مراسم حج يعنى اجتماع مسلمانان در روزهاى معين در مكه است . جز فقيران و تهىدستان بر هر زن و مرد مسلمان واجب و لازم است به زيارت خانهء خدا برود ، و مراسم حج را به جا آورد . حتى آنان كه بيمار يا پير يا معلولند و يا به سبب اشتغال به كارى واجب نمىتوانند به سفر مكه بروند بايد به خرج خود كسى را جاى خويش به مكه بفرستند . امپراتوران عثمانى و همهء افراد خانواده‌شان به انجام دادن اين فريضه سخت پاىبند و معتقد بودند ، و هر سال هداياى ارزشمندى به مكه و مدينه مىفرستادند . اين هدايا گاه از راه دريا